Thematisch onderwijs is een onderwijsmethode waarbij verschillende vakken worden geïntegreerd binnen één overkoepelend thema in plaats van dat ze als losse vakken gegeven worden. Kinderen leren bijvoorbeeld over de Egyptenaren door geschiedenis, aardrijkskunde, techniek, biologie, natuurkunde, rekenen, taal en noem alle vakken maar op samen te brengen. Deze aanpak sluit aan bij de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen en helpt hen verbanden te zien tussen verschillende kennisgebieden. Thematisch leren maakt onderwijs betekenisvoller en motiverender voor kinderen in het basisonderwijs.
Wat is het verschil tussen een rijk en een arm thema?
Thematisch onderwijs lijkt een containerbegrip te worden. Je hoort over thema’s als ‘dieren’ of ‘kunst”. Dat zijn geen rijke, op zichzelf staande thema’s maar onderwerpen in al onze thema’s. Wanneer een onderwerp een thema wordt genoemd, verdwijnt de samenhang. Er is minder verdieping, minder verbinding en minder betekenis voor kinderen. Dat lijkt misschien een klein verschil in woorden, maar het effect op leren is groot. Bovendien: als je als kind (nog) niet door een onderwerp zoals kunst gegrepen bent, ben je weken bezig met iets dat je niet echt boeit. Door heel veel verschillende onderwerpen in een thema te bespreken, haken zoveel mogelijk kinderen aan.
Wat is concentrisch onderwijs?
Bij concentrisch onderwijs keren bepaalde onderwerpen steeds terug, telkens op een dieper niveau. Dat concentrische werken is essentieel voor duurzame kennisopbouw. Denk maar aan het automatiseren van de tafels: die herhaal je ook steeds. Zo werkt het met kennis over wereldoriëntatie ook. De kracht zit in herhaling en verdieping. Door heel bewust de onderwerpen binnen een thema te kiezen en deze steeds concentrisch terug te laten komen, creëren de kinderen een stevige kennisbasis. Het onderwerp ‘dierenrijk’ komt bijvoorbeeld in al onze thema’s terug. We hebben deze dieren zo uitgekozen dat alle orden van dieren een keer in de onderbouw en twee keer in de midden- en bovenbouw terugkomen. Zo breiden ze hun kennis over dieren elk thema uit. Je kunt je voorstellen dat als er één keer een (arm) thema ‘Dieren’ was geweest, ze aanzienlijk minder kennis hierover zouden hebben.
Wat zijn de voordelen van overzichten voor kinderen?
Overzichten, zoals een tijdlijn of een overzicht van het dierenrijk, helpen kinderen om grip te krijgen op de wereld. Alles wat je leert, zweeft anders los in je hoofd. Een overzicht zorgt voor houvast. Je ziet wat eerst kwam en wat later, waar iets bij hoort en hoe dingen met elkaar samenhangen. Door bij elk onderwerp hetzelfde overzicht te laten zien, wordt nieuwe kennis gekoppeld aan bestaande kennis. Zo spreek je beide hersenhelften aan: de linkerhersenhelft houdt van taal, volgorde en feiten, de rechterhersenhelft denkt in beelden, patronen en samenhang. Een overzicht combineert die twee. Je ziet het beeld en begrijpt tegelijk de structuur. Dat zorgt ervoor dat kennis beter blijft hangen, dat het beter opgeslagen wordt in de hersenen en dat kinderen het makkelijker kunnen reproduceren.
Wat houden de nieuwe mindmaps van DaVinci in en hoe werk je ermee?
De nieuwe mindmaps van DaVinci geven overzicht over de onderwerpen die concentrisch in elk thema terugkomen. Je ziet in één oogopslag wat we bij dit thema doen aan bijvoorbeeld natuuronderwijs: dieren, planten en natuurkundige verschijnselen. Hierdoor zie je de samenhang en verbanden. Je kunt de mindmaps met je collega’s in je bouw bekijken als je samen je thema voorbereidt en je kunt ze printen voor bij je Thematafel. In de eerste presentatie van elk thema en bij de presentatie ‘inspiratie voor je Themawerk’ vind je de mindmaps ook terug.
Met liefde gemaakt door DaVinci
DaVinci is niet alleen een uitgeverij die educatief lesmateriaal maakt en een academie waar je trainingen kunt volgen: we zijn een onderwijsbeweging. Dat houdt in dat we het samen doen. Samen met musea, culturele instellingen, het bedrijfsleven, universiteiten en hogescholen en samen met jou! Heb je behoefte aan bepaalde aanvullingen, laat het ons dan weten! Mail naar info@davinciacademie.nl en dan kijken we samen of en hoe we dit kunnen gaan ontwikkelen. Wil je jullie thematisch onderwijs uitbreiden met taal op jouw school? DaVinci Educatie helpt je graag op weg. Ontdek onze bewezen uitgeverij methoden, volg een informatief webinar over taal in thema’s of leer ons persoonlijk kennen. Samen maken we onderwijs betekenisvoller en leuker voor alle kinderen.
Frequently Asked Questions
Hoe lang duurt het om over te stappen van traditioneel naar thematisch onderwijs?
Een volledige overstap naar thematisch onderwijs duurt meestal 1-2 schooljaren. Begin met één thema per periode om ervaring op te doen, terwijl je geleidelijk meer vakken integreert. De meeste leerkrachten voelen zich na een jaar comfortabel met de nieuwe aanpak, maar het verfijnen van je coachende rol is een doorlopend proces.
Wat als ouders bezorgd zijn dat hun kind vakkennis mist door thematisch onderwijs?
Leg uit dat alle kerndoelen van het basisonderwijs volledig aan bod komen in thematisch onderwijs, maar op een meer samenhangende manier. Toon concrete voorbeelden van hoe rekenen, taal en andere vakken geïntegreerd worden binnen thema's. Organiseer informatieavonden waar ouders zien hoe hun kinderen daadwerkelijk meer diepgaand leren door de thematische aanpak.
Hoe zorg je ervoor dat alle leerlingen bij thematisch onderwijs betrokken blijven?
Differentieer binnen het thema door verschillende opdrachtniveaus en keuzemogelijkheden aan te bieden. Laat kinderen hun eigen interesses en talenten inbrengen via onderzoeksvragen die zij zelf formuleren. Wissel regelmatig tussen individueel werk, groepswerk en klassikale momenten om verschillende leerstijlen aan te spreken.
Welke valkuilen moet je vermijden bij het opstarten van thematisch onderwijs?
Vermijd thema's die te breed of te smal zijn - zoek de balans tussen rijkdom en focus. Begin niet te ambitieus door alle vakken tegelijk te integreren; bouw geleidelijk op. Zorg dat je voldoende materialen hebt voordat je begint en plan evaluatiemomenten in om te reflecteren op wat wel en niet werkt.
Hoe beoordeel je leerlingen objectief bij geïntegreerd thematisch leren?
Ontwikkel rubrieken die zowel vakspecifieke als thematische leerdoelen bevatten. Gebruik portfolio's waarin kinderen hun leerproces documenteren en maak gebruik van observaties tijdens het werkproces. Combineer formatieve evaluatie (tijdens het thema) met summatieve evaluatie (aan het eind) voor een compleet beeld van de leerling.
Kan thematisch onderwijs ook in de bovenbouw van het basisonderwijs?
Ja, thematisch onderwijs werkt uitstekend in groep 7 en 8. Oudere leerlingen kunnen complexere thema's aan en meer zelfstandig onderzoek doen. Ze ontwikkelen kritisch denken en onderzoeksvaardigheden die hen voorbereiden op het voortgezet onderwijs. Wel is het belangrijk dat thema's uitdagend genoeg zijn voor hun ontwikkelingsniveau.
